Таатта — талааннаах дьон биьигэ

Саха сирин улахан өрүстэрин  Алдан, Амма хоннохторугар  бучуруйбут иирэ кытыллаах Таатта  үрэх  нусхаччы киэн сыьыылары хайыта суурэн дохсун  Алдаҥҥа силбэьэр сиригэр ытык Таатта  тэнийэр. Киниэхэ Элчээн, Учүгэй Үрэх, Чупчуну, Хаптараайы, Чымаада сырдык уулара  долгуһута усталлар. Саха сирин килбэйэр киининэн Таатта улууһунан Томпоҕо, Уус-Алданна, Чурапчыга эргиэн суоллара, сибээс ааһар. Манна булт-алт тоҕуруспут, сиртэн хостонор угус араас баайдар: хорҕолдьун, слюда, сибиниэс, чох уо д.а бааллар.

Тааттаҕа былыр былыргыттан палеолит саҕаттан дьон таптаан олохсуйбуттар. Бастакы дьон былыргы таас уйэ саҕана Хара-Алдан, Усть- Таатта, Чымнаайы Харбалаах, Кубалаах тастарыгар олохсуйа сылдьыбыттар.Дьиҥ сахалар хас эмэ ийэ,аҕа уустара орто Лена, Алдан, Амма, Таатта тардыыларынан сомоҕолоһуулара уон иккис- уон үьус уйэттэн саҕаламмыта, онтон уон төрдус, уон бэьис уйэлэргэ- кулун атах культуратын дьоно-сэргэтэ суолларын- иистэрин Чычымах Учайынан, Кубалааҕынан, Тараҕына Бэьинэн олоро сылдьыбыттар диэн сабаҕалыахха сөп. Орто үйэ дьонугар Таатта Амматын кытылыгар сүөһү ииппэт, бултунан айахтарын ииттэр дьон олорон ааспыттар эбит. Ол дьоннор тердүлэрэ олохтоох палеоазиаттары кытта булкуьан туспа менталитеттаах, олоҕу анааран көрөр, тулалыыр эйгэни диринник ырытар дьон- сэргэ тэнийбитэ. Кинилэргэ саха бөлүьүөк өйө үөскээбитэ. Иккиһинэн, Таатта сирэ-уота, уута-хаара, маһа- ото,хайалара- намталлара туспа эйгэни уөскэтэн олохтоох дьону айар талаанна сугуруйэллэригэр, ыллыыр- туойар кыагы ииппитэ. Мантан саҕаланан олоҕу киэргэтэр, сайдыыны тургэтитэр, тупсарар өй-санаа баһыйан Саха булугас өйө, ыараххаттары тулуйар дьүккүөр, тулуур кыах үөскээбитэ. Бутэьигэр политссыльнайдар, көскө кэлбит киин сир олохтоохторун дьайыылара дьон сайдыытыгар, үөрэх, суолун арыйбыта. Киэн- холку майгылара, айар талааннара, ханнык да үлэттэн толлубат дохсун санаалара, кэрэҕэ, кэскилгэ дьулуурдара уйэлэргэ иитиллэн уьуйуллан тахсыбытын тумугунэн Таатта — суруйааччылар, поэттар, художниктар, уустар дойдулара буолар. Ойуохай, норуот айымньытын мунутуур чыпчаала олонхо дойдута Таатта кэскилэ тустэммитэ.