Длияна Афанасьевна туһунан ахтыы

Үтүө киһилиин алтыспытым…

 

«Билигин биология буолбатах ээ, бүгүн биология суох ээ» ‒ оҕолор айманар саҥалара иһиллэр.

«Не возмущайтесь, физика» ‒ диэн ыраас хааннаах, номоҕон дьүһүннээх, ис-киирбэх эдэдр учуутал оҕолору уоскутар. Ити үөрэҕин саҥа бүтэрэн, биология учууталынан ананан кэлбит Длияна Афанасьевна Аргунова этэ. Ол күн солбуйан физика уруогун үөрэппитэ. Уруок устата учууталым туттарын-хаптарын, быһаарарын, нууччалыы олус бэркэ саҥарарын, билиитэ-көрүүтэ дириҥин олус сэҥээрэ, сөҕө-махтайа, ымсыыра олорбутум. Үөрэтэн истэҕин аайы учууталбын сөбүлээн, устунан предметигэр утумнаахтык дьарыктанан барбытым.

Оскуоланы бүтэрэн баран, харыс да халбаҥнаабакка, Уссурийскайдааҕы педагогическай институт биолого-химическай факультетыгар үөрэнэ киирбитим. Длияна Афанасьевна идэбин таларбар олук уурбута, көмө-тирэх буолбута саарбаҕа суох.

1992 сыллаахха Тааттатааҕы гимназия аһыллан үлэтин саҕалаабыта. Манна олоҕум миигин өссө төгүл үтүөкэннээх киһини, Длияна Афанасьевнаны кытта алтыһыннарбыта. Учууталбын кытта аны коллегалар буолбуппут.

Биология, химия, география предметтэрэ биир холбоһук буолан үлэлиирбит, естественнай наукалар кафедралара диэн ааттаммыппыт. Үлэ күөстүү оргуйара. Слеттар, олимпиадалар, семинардар тиһигин быспакка ыытыллаллара. Длияна Афанасьевна элбэх аһаҕас уруоктары ыытара. Кини уруоктарыгар куруук сылдьар этим, элбэххэ үөрэммитим. !!-с кылаастарга үрдүк үөрэх 1-2 куурустар программаларын үөрэтэрэ. Мин биир уруок кэнниттэн: «Наһаа ыарахан задачалары суоттатар эбиккин дии» ‒ дии диэбиттээхпин. Онуоха: «Пусть решают, гимназисты» ‒ диэн хоруйдаабыта.

Длияна Афанасьевна кылаас салайааччытын быһыытынан эмиэ үлэлээбитэ, 2000 сыллаахха биир кылааһы бүтэттэрбитэ. Үөрэнээччитэ Прудецкая Валентина бу курдук ахтар: «Учууталбыт бэйэбит бэйэбитин дьаһанарга, эппиэтинэстээхтик сылдьарга, көмөлөсүһэргэ үөрэппитэ. Элбэхтэ походтарга, полевой практикаларга сылдьарбыт».

Учууталбыт көҕүлээһининэн улуустааҕы естественниктар слеттара ыытыллар буолбуттара. Слет сыл аайы ыытыллар, улууспут оскуолалара бары актыыбынайдык кытталлар. Слет кэҥээн билиҥҥи кэмҥэ региональнай таһымҥа таҕыста. Үөрэнээччилэр билиилэрин-көрүүлэрин тургуталлар, проектарын көмүскүүллэр, санаа атастаһаллар. Бу тэрээһиҥҥэ, быйылгы үөрэх дьылыттан, Аргунова Д.А. аатын иҥэрэргэ, үтүө киһибит аатын үйэтитэргэ диэн улуус учууталлара быһаардыбыт.

Гимназия бастакы сылларыттан «Амгинка» диэн экологическай лааҕыр үлэтин саҕалаабыта. Бу лааҕырга үөрэнээччилэр полевой усулуобуйаҕа олороллор, айылҕаны кытта алтыһаллар. Сири-уоту, уу, почва састаабын чинчийэллэр, үүнээйилэр гербарийдарын, үөн-көйүүр коллекциятын хомуйаллар, үөрэтэллэр, ырыталлар. Костерга астанан аһаан, палаткаларга утуйан буһаллар-хаталлар. Бу лааҕыр саҕалааһына, ыытыллыыта, программатын оҥоһуута Длияна Афанасьевната суох табыллыбат этэ. Лааҕырбыт сыл аайы үлэлиир. Быйылгыттан СВФУ биологическай факультетын студеннарын кытта бииргэ ыытыллар буолла, таһыма өссө үрдээтэ.

Длияна Афанасьевна баҕарбыт баҕата, былаана олоххо киирэн, 4 сылтан бэттэх улуус оскуолалара, юннатскай станция, айылҕа харыстабылын инспекцията биир холбоһук буолан үлэлии сылдьабыт. Үлэбит былаанын бииргэ оҥорон, сүрүннээн ыытабыт. Онон, улууспут экологическай хайысхаҕа үлэтэ өссө күүһүрдэ: алтыһыы, опыт атастаһыыта, көмөлөсүһүү, бэйэ-бэйэттэн үөрэнии, юннатскай станцияҕа уруоктар…

Биһиги кафедрабытыгар үчүгэй да дьоннор, кыахтаах да учууталлар үлэлээн ааспыттар эбит: Слепцова Любовь Васильевна, Таппырова Римма Мэндэевна, Стручкова Алена Николаевна, Павлов Иван Иванович, Данилова Мария Прокопьевна уо.д.а. Биһиги испититтэн буһарыллан-хатарыллан 4 учууталбыт педагогическай наука методикаҕа кандидаттара буола үүммүттэрэ. Матаннанова Анна Николаевна ИРОиПК сүрүннүүр специалиһа. Өр сылларга үтүө суобастаахтык химия учууталынан Селляева Светлана Николаевна үлэлээбитэ. Улуус оҕолоро сайдалларыгар сүҥкэн кылаатын киллэрбитэ. Оҕолор, төрөппүттэр махталларын ылыан ылар.

Быйылгы үөрэх дьылыгар кафедрабытыгар 6 учуутал үлэлии сылдьабыт. Кафедра үлэтин иилээн-саҕалаан бэйэбит выпускницабыт, эдэр кэскиллээх учуутал Акимова А.Н. салайар. География учууталларынан үрдүк категориялаах Корякина О.В. уонна Огоюкина С.И. үлэлииллэр. Ону тэҥэ Ольга Васильевна лицейбыт научнай хайысханан үлэтин салайар. Кини тэрээһининэн учууталлар да, оҕолор да үгүс конференцияларга, конкурстарга, проектарга, квестарга, кванториумҥа кыттабыт. Быйыл республиканскай проекка кыттан президеммит биир мөлүйүөннээх гранын ылары ситистибит. Огоюкина С.И. педагогическай наука кандидата, директоры үөрэх чааһыгар солбуйааччы. Быйылгыттан икки эдэр учуутал биһиги кафедрабытыгар үлэлэрин саҕалаатылар. Эдэр дьомму бэйэлэрин суолларын-иистэрин хаалларар, үтүө үлэһит буолуохтара диэн эрэлбит улахан.

Длияна Афанасьевна кафедрабыт биир тутаах учуутала, сүбэһитэ этэ. Маанылаах майгытынан, дьоҥҥо-сэргэҕэ үтүө сыһыанынан, үчүгэй ыра санаатынан биһиэхэ холобур буолара. Кафедрабыт атаҕар туруутугар, суолун-ииһин булунуутугар, үүнэ-сайда турарыгар кини кылаата сүҥкэн.

Тэрилтэлэр икки ардынааҕы спортивнай күрэхтэһиилэргэ актыыбынайдык кыттара: хайыһардыыр, теннистиир, волейболлур этэ. Спортка олус көхтөөҕө, өрө тутара.

Длияна Афанасьевна үс оҕотун соҕотоҕун иитэн улаатыннарбыта. Ол да буоллар хаһан даҕаны: «Дьиэм-уотум кыаллыбат, оҕолорум кыралар, эрдэ кэлбэппин, хойут барбаппын» ‒ диирин истибэтэҕим. Хаһан даҕаны тус олоҕун проблемаларын инники туппат этэ. Барытын быһаарбыта, үмүрүппүтэ, дьаһайбыта баар буолааччы.

Коллегаларын оҕолоругар эмиэ истиҥник, ийэлии сыһыаннаһара, көмөлөһө сатыыра. Мин оҕом Мочкмна Лида быраас буолар баҕалааҕын билэн баҕа өттүнэн консультация бөҕөтүн биэрбитэ, билиитин-көрүүтүн дьаарыстаабыта. Онон, бэйэм да, оҕом да Длияна Афанасьевнаҕа махталбыт муҥура суох.

Длияна Афанасьевна төрөппүт оҕолорун үөрэххэ-сырдыкка тардыһар, кэрэни кэрэхсиир дьог гына иитэн таһаарбыта. Оҕолоро Галина, Майя, Афанасий сиэннэрэ ийэлэрин, эбэлэрин кэриэһин дьоһуннук толоро дьоллоохтук олороллор, үлэлииллэр-хамсыыллар. Кинилэр ийэлэрин, эбэлэрин олоҕун салгыыллар, ситэрбэтэх баҕа санааларын олоххо киллэрэллэр.

Биһиги күндү коллегабытын, УЧУУТАЛБЫТЫН куруук өйдүү-саныы сылдьыахпыт, холобур оҥостуохпут.

 

Үөрэнээччитэ, коллегата А.К. Мочкина

Алтынньы 2017 сыл