Гимназия сайдыыта

Айар-тутар А.Е. Мординов аатынан Тааттатааҕы гимназия

Таатта улууьа Боотурускай улуустан 1912сыллаахтан туспа арахсыагыттан Саха сиригэр биир үөрэх, сайдыы киинэ буолбута. Бастакы үөрэхтээх дьоннооҕунан уон ахсыс үйэттэн биллэр. Уон тохсус  уйэ биэс уонус сылларыгар Афанасий Иванович Сивцев Иккис Дьохсоҕон нэһилиэгин олохтооҕо бэйэтин сэттэ оҕолорун  үөрэппит. Онтон оҕолору дьиэҕэ үөрэтэр учууталлар сыылнайдартан, уөрэхтээх дьонтон тахсыталаан барбыттар. Бастакы учууталларынан Д.Д. Попов уонна кини үөрэппит оҕолоро, Бургаев В. Н.,Аммосов В.А.  Дмитрий Хитров. Бастакы Кустаревскай, Ионов оскуолалара системалаах бары предметтэргэ чин билиини биэрбиттэринэн ааттаналлар. Улуус экономиката, социальнаай олоҕо уөрэҕэ сайдарыгар улахан сыратын билиитин биэрбит кулубанан Е.Д. Николаев первай буолар.  Саха уобалаьын, Таатта улууьугар бастакы учууталынан улуу Алампа ийэтинэн эьэтэА.И.Сивцев буолар.

     Чөркөөххө Бастакы оскуоланы, балыыьаны туттарбыт М.М.Сивцев- Маппыйдаан Маппый, бастакы суруксута Р.И. Оросин суруйалларынан Тааттаҕа 240 уөрэхтээх, 7 урдук уерэхтээх дьон бааллар эбит онон Таатта уерэх, сайдыы биьигэ диэн уйэ иннинэ ааттаныан ааттанар.

Кыыс Амма  кэрэ айылҕалаах кырдалларыгар сүүрэн-көтөн үөскээбит, илгэллээх салгынынан  дуоһуйа тыынан, төрөөбүт төрүт тылын, культуратын этигэр-хааныгар иҥэриммит, сахалартан бастакы учуонай, бөлүһүөк, Саха государственнай  университетын бастакы ректора Авксентий Егорович Мординов: «Киһи барыта айылҕанан тыыннаах. Айылҕа сокуоннарын ким билэ сатыыр, харыстыыр, тупсарар,  байытар — ол буолар киһилии киһи диэн» билиҥҥи 21 үйэ эдэр көлүөнэтигэр  кэс тылларын Тааттатааҕы гимназия үөрэнээччилэрэ тумус оҥостон үөрэх-билии чыпчаалларын үүнэ-сайда эрэллээхтик дабайаллар.

1992 сыллаахха Илин эҥэр регионугар бастакынан  гимназия тэриллиитигэр сыраларын биэрбит дьоннорбут, оччотооҕу кэмҥэ улуус баһылыктарынан үлэлээбит Георгий Михайлович  Артемьевы, Василий Хрисанфович Кашкины, улуустааҕы үөрэх управлениетын начальнигын Атос Реасович Кулаковскайы, гимназия бастакы директорын Семен Степанович Сивцевы, директоры үөрэх чааһыгар солбуйааччы Любовь Михайловна Потапованы, директоры иитэр үлэҕэ солбуйааччы Светлана Николаевна Колтовскаяны иһирэх тылынан ахтабыт. Кинилэр үтүөлэринэн 1996, 1997 сыллардаахха гимназия Российскай федерация «Бастыҥ оскуолата» үрдүк ааты ылбыта.

Таатта кэнчээри ыччата кэскилэ түстэниитигэр биллэр кылаатын киллэрбит улуус  бочуоттаах гражданина, педагогическай үлэ ветерана, учууталлар учууталлара, РСФСР үтүөлээх учуутала Анна Васильевна Белина улууска саҥа үөрэх кыһата тэриллиитигэр уонна атаҕар турар бастакы сылларыгар сыратын ыыппыт үтүөтүн умнубаппыт. Анна Васильевна гимназия бастыҥ үгэстэрин олохтооһуҥҥа, дьоҕурдаах оҕолору иитэр-үөрэтэр үлэ ис хоһоонун чочуйууга, гимназияҕа эрэ буолбакка улуус,  республика учууталларын идэлэрин таһымын үрдэтиигэ сүҥкэн кылааты киллэрбитэ. Билигин даҕаны, төһө да пенсияҕа олордор, Анна Васильевна тапталлаах гимназиятыгар күүтүүлээх ыалдьыт, муударай сүбэһит буолар, кэмиттэн кэмигэр кэлэн үлэ-хамнас хаамыытын билсэн барар.

Өр сылга бииргэ эн-мин дэһэн үлэлээбит коллегаларбытын истиҥ-иһирэх тылынан ахтан ааһабыт. Ол курдук, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор бастыҥ математиктарбытын, үгүс көлүөнэ ахсаанньыттары иитэн таһаарбыт педагогическай үлэ ветераннара Нина Михайловна Попованы, Антонина Георгиевна Голикованы, нуучча тылын учууталын, педагогическай үлэ ветеранын, СР үөрэҕириитин туйгунун, ССРС методист учууталын, учууталлар учууталларын, РС культуратын туйгунун Ираида Игнатьевна Васильеваны, саха тылын учууталын, педагогическай үлэ ветеранын Зоя Ивановна Сыроватскаяны, гимназия бастакы бухгалтерын Шестакова Дария Антоновнаны, кассир-бухгалтерын, тыыл ветеранын Чьямова Анна Васильевнаны, куруһуок салайааччытын Рида Дмитриевна Степанованы, интернат иитээччитин Грязнухина Александра Афанасьевнаны, өр сылларга интернат сэбиэдиссэйинэн, завхоһунан үлэлээбит тыыл ветеранын Павлов Иннокентий Иннокентьеви»ы. Дьокуускай куоракка билигин ситиһиилээхтик үлэлии-хамсыы сылдьар коллегаларбытын СР үөрэх министерствотын инновацияҕа уонна информатизацияҕа отделын начальнигын Тен Лена Борисовнаны, салайар үлэҕэ сылдьар урукку директорбытын Неустроев Иван Гаврильевиһы. Киин куорат араас оскуолаларыгар, тэрилтэлэригэр идэлэринэн таһаарыылаахтык үлэлии сылдьар биологтары Слепцова Любовь Васильевнаны, Таппырова Римма Мендеевнаны, Луковцева Екатерина Аркадьевнаны, информатиктары Куличкин Никифор Николаеви»ы, Максимова Туйаара Васильевнаны, Егоров Иван Руслановиһы, биһиги гимназиябытыттан кынат үүннэринэн „Россия бастыҥ учуутала“ үрдүк ааты ылбыт Баишев Гавриил Васильевиһы, химик Мочкина Акулина Кимовнаны, омук тылын учууталларын Филатова Наталья Петровнаны, Попова Александра Титовнаны, Харлампьева Мария Ивановнаны, математиктары Сивцева Дианна Алексеевнаны, Макарова Любовь Гаврильевнаны, Тимирдяева Лена Прокопьевнаны, ХИФУ иһинэн аспирантураҕа үөрэнэ сылдьар биир идэлээхтэрбитин Павлов Иван Ивановиһы, Стручкова Алена Николаевнаны, Ытык-Күөлгэ айымньылаахтык үлэлиир Аргунов Семен Федотовиһы, Неустроева Ольга Иннокентьевнаны. Биолог учуутал быһыытынан оҕолор өйдөрүгэр-санааларыгар үтүө өйдөбүлү хаалларбыт, бэйэтэ туспа суоллаах-иистээх бастыҥ учууталы Аргунова Длияна Афанасьевнаны. Истиҥник ахтан, санаан ааһабыт физикаҕа олимпиадниктары, НПК кыайыылаахтарын иитэн-үөрэтэн таһаарбыт гимназия директорын „Барҕарыы“ фонда стипендиатын Василий Иннокентьевич Гоголевы. Кини директордыыр сылларыгар ураты болҕомто ууран үлэлээбит кэмин уратыта — үөрэнээччилэр дириҥник чинчийэр үлэнэн дьарыктаран Республикаҕа, Россияҕа, Аан дойдуга лауреаттар, дипломаннар иитиллэн тахсыбыттара буолар.

Гимназия үлэлээбитин тухары 836 гимназист, олор истэриттэн 36  кыһыл көмүс, 114 выпускник үрүҥ көмүс мэтээлинэн бүтэрэн олох киэҥ аартыгар үктэнэн билигин араас салааҕа үлэлии-хамсыы сылдьаллар. Киэн тутта ааттыыбыт биһиги выпускниктарбытын техническэй наука кандидатын Анисий Анисиевич Алексеевы, спортивнай  медицинаҕа кандидатскай үлэтин көмүскүүргэ бэлэмнэнэ сылдьар Халыев Семен Демьяновиһы, точечнай сварочнай аппарат айбытын иһин государственнай патеннаах, аспирант Константин Романович Малышевы, ситиһиилээхтик аспирантураҕа үөрэнэ сылдьар выпускниктарбытын медик Павлов Иннокентий Иннокентьевиһы, инженер Колодезникова Милитория Николаевнаны, Ил Түмэн депутатын Платонов Руслан Михайловиһы, НВК „Саха“ журналистарын Туяра Афанасьевна Харитонованы, Степан Степанович Посельскайы, Евгения Павловна Андросованы, «Таатта-банк» филиалын управляющайын Петр Елизарович Татариновы, „Алмазэргиэнбанк“ филиалын управляющайын Голиков Петр Петровиһы уо.д.а.

Саханы саха дэппит баай историялаах, культуралаах, духовность киэҥник сайдыбыт улууһун биир бастыҥ оскуолата бүгүҥҥү күҥҥэ  региоҥа, республикаҕа биллэр суоллаах-иистээх үөрэх кыһата буола үүннэ.  Бу коллективы бэйэтин дириҥ билиитинэн сатабыллаахтык салайан  Россия норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Саха республикатын үтүөлээх учуутала, М.А. Алексеев аатынан премия лауреата, методист-учуутал, улуус бочуоттаах гражданина Аиза Николаевна Миронова бэйэтин үлэлээбит кэмнэригэр саҥаттан саҥа үрдэллэргэ таһаарбытын үрдүктүк сыаналыыбыт. Кини үлэлээбит кэмигэр гимназия коллектива 2006 сыллаахха РФ үөрэҕин министерствота тэрэйээһининэн ыыппыт инновационнай образовательнай прогаммалары олоххо киллэриигэ үлэлэһэр оскуолалар икки ардыларыгар көрүү-конкурс кыайыылааҕынан, 2007 сыллаахха РС үөрэхтээһинин информатизацияҕа лидеринэн, РФ Государственнай Думатын председателин «За успехи в развитии научно-технического творчества детей и молодежи в 2008-2009г.г., также за значительный вклад в дело сохранения и восполнения интеллектуального потенциала России» дипломунан,  2009 сыллаахха СР президенэ «Будущее Якутии»  республикатааҕы күрэҕэр дипломанынан тахсыбыта.

Сылын ахсын гимназияҕа барыта 400-кэ тиийэр үөрэнээччи улуус, республика араас муннуктарыттан түмсэн бэһистэн уон биирис кылааска диэри үөрэнэллэр. 10-11 кылааска идэлэригэр бэлэмнэнэр сыалтан гуманитарнай, политехническэй, естественнонаучнай хайысхаларынан арахсан эбии элективнай курстарга, спецкурстарга дьарыктаналлар.

Үөрэнээччилэри бары күүстэрин-кыахтарын сатабылларын ууран туран таһаарыылаахтык үөрэтэр учууталлар ахсааннара бу коллективка үгүс. Үлэлэригэр бэриниилээх энтузиастар, опыттарын түмэн авторскай технологиянан үлэлиир профессионаллар, түөрт педагогическай наука кандидаттара, чулуу учууталларбыт хас биирдии  үөрэнээччигэ чиҥ билиини биэрэллэр. Коллективка барыта 45 учуутал үлэлиириттэн  1 РФ үтүөлээх учуутала, 1 РСФСР үөрэҕириитин туйгуна, 1 РФ үөрэҕириитин туйгуна, 3 РФ үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, 4 СР үтүөлээх учуутала, 19 СР үөрэҕириитин туйгуна, 3 учууталлар учууталлара, 2 СР бастакы президенэ М.Е. Николаев олохтообут «Знанием победишь» знак хаһаайыннара айымньылаахтык үлэлииллэр. Ону таһынан кэннэки сылларга коллективка 11 эдэр учуутал кэлэн үлэ хайысхаларыгар саҥа сүүрээннэри киллэрдилэр.

Ханнык баҕарар оскуола үлэтигэр өрүүтүн саҥаны-сонуну көрдүүр туспа  ньымалардаах, ураты буочардаах буолар. Маннык суол-иис тэлээччинэн Таатта гимназиятыгар өр сылларга үлэлээбит опыттаах психолог, инновацияҕа директоры солбуйааччы, СР үөрэҕириитин туйгуна, «Барҕарыы» фонда стипендиата Клара Михайловна Охотина буолар. Кини сүүрэн-көтөн, үгүс сыратын биэрэн гимназия федеральнай экспериментальнай площадка буоларын сити»эн, 2008 сыллаахха СР үөрэҕириитин министерствотын иһинэн учууталлар профессиональнай квалификацияларын үрдэтэр институт ресурснай киинэ буолбута. Клара Михайловна салайыытынан учууталлар сылын ахсын авторскай курстары тэрийэн ыытар буоллулар. Ол курдук, естественнонаучнай дисциплина (салайааччы Матаннанова А.Н.), политехническэй (салайааччы Элякова А.П.), гуманитарнай (салайааччы Максимова Л.Д.) кафедралар учууталлара, саха тылын МО-та (салайааччы Попова А.Д.), физкультура учууталларын МО-та (салайааччы Герасимова М.И.) тэрээһиннээхтик авторскай курстарын ыыттыллар. Ол түмүгэ — 2011 сылга гимназия учууталлара Клара Михайловна быһаччы салайыытынан, көҕүлээһининэн гимназия үлэтин бары өттүнэн сырдатар 17 сборник тахсыбыта буолар. Ону тэҥэ үөрэхтээһин системата уларыйа турар кэмигэр гимназия үлэтин эрэ буолбакка улуус үөрэхтээһинин сайдыытыгар РФ президенин «Наша новая школа» граҥҥа кыттан кыайыылааҕынан тахсан улуус оскуолалара инники кэскиллэнэллэригэр олук уурарга бэйэтин кылаатын киллэрсэр. Бу Грант чэрчитинэн улуус учууталлара научнай-методическай та»ымнара үрдүүрүгэр «Совершенствание учительского корпуса» подпроегы олоххо киллэриигэ үлэтин былааннаахтык саҕалаата.

Саха республикатын үтүөлээх учуутала, методист учуутал, «Азия оҕолоро» фонда стипендиата  Потапова Любовь Михайловна гимназия аһыллыаҕыттан директоры үөрэх чааһыгар солбуйааччы быһыытынан саҥа тэриллибит коллектив атаҕар турарыгар үгүс сыратын биэрбит ветеран педагогпут буолар. Саҥа тэриллибит үөрэх кыһата аһыллыаҕыттан олохтоммут сонун үгэстэри, Саха государственнай университетын преподавателларын кытары бииргэ үлэлээһини сүрүннүүргэ, бастакы мординовскай ааҕыылары тэрийэн ыытыыга быһаччы сыһыаннаах. Онтон предметник быһыытынан Любовь Михайловна 42 сыл устата эҥкилэ суох физика курдук уустук предмети оҕолорго судургутук үөрэтэрин таһынан эдэр учууталларга наставник бы»ыытынан үтүө суобастаахтык үлэлии-хамсыы сылдьар.

Саха Республикатын үтүөлээх учуутала, СР үөрэҕириитин туйгуна, методист учуутал Жулева Дора Федотовна нуучча тылын уонна литературатын орто сүһүөх кылаас оҕолоругар үөрэтэр. Учуутал бэйэтэ кинигэни умсугуйан туран ааһар буолан үөрэнээччилэрэ кини курдук кинигэни кыбына сылдьаллар. Ол кистэлэҥэ — Дора Федотовна айымньыны олус итэҕэтиилээхтик, интэриэһинэйдик оҕоҕо тиэрдэрэ буолар. Үөрэҕи таһынан Дора Федотовна үгүс учууталга бастыҥ сүбэлээччи-амалаччы, араас сонун тэрээ»иннэри көҕүлээччи, иилээччи-саҕалааччы быһыытынан коллективка убаастанар.

РФ бочуоттаах үлэһитэ, «СР педагогическай династия» знак хаһаайката, методист учуутал Макарова Лидия Семеновна нуучча тылын учууталынан эҥкилэ суох үлэлээбитэ 33 сыл буолла. Лидия Семеновна улахан кылаас оҕолоругар үлэлиир, сылын ахсын ГИА түмүктэрэ, биир кэлим экзаменнары оҕолоро олус үчүгэйдик туттараллар уонна баҕарбыт ВУЗтарыгар, идэлэригэр холкутук киирэллэр, ситиһиилээхтик үөрэнэллэр. Үөрэппит оҕолоро учуутал буолан Таатта улууһун оскуолаларыгар үлэлэрин саҕалаатылар, Учууталларыгар кэлэн мэлдьитин ыалдьыттаан, сүбэлэтэн бараллара кэрэхсэбиллээх.

Российскай Федерация президенэ олохтообут 100 тыһыынчалаах Гранын хаһаайыннара, «Россия бастыҥ учуутала» ааты ылбыт учууталлар ахсааннара сылын ахсын үксээн иһэр. Ол курдук биир оскуолаҕа республикаҕа соҕотох А.Е. Мординов аатынан Тааттатааҕы гимназияҕа барыта 14 оннук учуутал үлэлиир:

РФ үтүөлээх учуутала, СР үөрэҕириитин туйгуна, ««Азия оҕолоро» фонда стипендиата Мегин Прокопий Дмитриевич дьоһуннаах, ирдэбиллээх, бэйэтин идэтин толору баһылаабыт, дьиҥ-чахчы 21 үйэ учуутала буолар! Кини үөрэнээччилэрэ сыллата республикаҕа черчение олимпиадатыгар иннилэрин биэрбэтэхтэрэ номнуо уонча сыл буолла. Гимназия выпускниктара республика, Россия араас куораттарыгар үрдүк үөрэххэ техническэй специальностарга үөрэнэ киирэн баран учууталларыгар Прокопий Дмитриевичка махталлара муҥура суох буолар. Ол курдук, начертательнай геометрия уруоктарыгар үгүс студент ыарырҕатар буоллаҕына биһиги оҕолорбут холкутук бу уустук экзамены ааһаллара Прокопий Дмитриевич сыралаах үлэтин түмүгэ буолара саарбаҕа суох.

СР үтүөлээх учуутала, СР үөрэҕириитин туйгуна Александра Петровна Быллырытова улуу нуучча тылын оҕолорго умсугутуулаахтык тиэрдэргэ өр сылга үлэлээн кэлбит үлэтин опытыгар олоҕуран бэйэтэ авторскай технологиятынан  айымньылаахтык үлэлиирин түмүгэ — үөрэнээччилэрэ араас таһымнаах олимпиадаларга, научнай-практическай ааҕыыларга  кыайыылаах тахсаллара буолар. Ону таһынан Александра Петровна утумнааччылара, кини үөрэппит, такайбыт оҕолоро билигин бэйэлэрэ учуутал буолан республика араас оскуолаларыгар айымньылаахтык үлэлии-хамсыы сылдьаллара үөрдэр.

РФ бочуоттаах үлэһитэ, СР үөрэҕириитин туйгуна Бурнашова Василиса Васильевна үлэтигэр ис сүрэҕиттэн бэриниилээх дьиҥнээх энтузиаст учуутал буолар. Кини остуоруйаһытын таһынан оҕолор сатабылларын сөпкө сайыннарар сыалтан бэйэтэ көҕүлээн 1999 сыллаахха  тэрийбит  «Политолог» оҕо общественнай тэрилтэтэ улууска, республикаҕа биллэр суоллаах-иистээх. Бу тэрилтэ бэйэтин тула улуус, республика оҕолорун түмэн кыһыннары-сайыннары тиһигин быспакка үлэлиир киин буолбута. Бу тэрилтэ оҕону бары өттүнэн сайыннарар кыаҕын биһирээн СР ыччат министерствота икки төгүллээх Грант хаһаайынынан билиммитэ кэрэхсэбиллээх.

РФ үөрэҕириитин туйгуна, Селляева Светлана Николаевна сырдыгынан сыдьаайан, киһиэхэ үтүөнү эрэ баҕарар,  сытыары сымнаҕас эрээри бэйэтин предметигэр оҕоҕо  чиҥ билиини сатаан биэрэр, хас биирдии үөрэнээччи сөбүлүүр, ытыктыыр учуутала буолар. Киниэхэ үөрэммит гимназия выпускниктара Россия хайа да муннугар тиийдэллэр  ситиһиилээхтик үөрэнэллэр, химия курдук уустук предмеккэ  дьин-чахчы дириҥ билиилээхтэрин сыллата көрдөрөллөр.

РФ бочуоттаах үлэһитэ, СР үөрэҕириитин туйгуна, «Учитель ученических признаний» күрэх кыайыылааҕа  Колтовская Светлана Николаевна орто сүһүөх кылаастарга Пушкин, Лермонтов, Толстой тылын дууһатын биэрэн үөрэтэр улууска биир тарбахха баттанар учуутал. 30-тан тахса сыл кылаас салайааччытынан сыратын биэрэн оҕо үөрэҕи таһынан бары өттүнэн сайдыытыгар усулуобуйа тэрийэн оҕолорунан бэйэлэринэн араас проектары оҥотторон олоххо киллэриигэ үлэлэһэр дьиҥ-чахчы оҕо сөбүлүүр  иитээччитэ. Сүрүн үлэтин таһынан өр сылларга үлэлээбит баай уопутун эдэр коллегаларыгар тарҕатар аҕа табаарыс, сүбэһит-амаһыт, наставник, улууска, нэһилиэккэ ыытыллар араас улахан тэрээһиннэр солбуллубат диктора буолар.

СР үтүөлээх учуутала, СР үөрэҕириитин туйгуна, СР бастакы президенин М.Е. Николаев Гранын хаһаайката,  российскай-американскай английскай тылын учууталларын региональнай күрэҕин икки төгүллээх кыайыылааҕа Екатерина Григорьевна Захарова омук тылын учууталынан үлэлээбитэ номнуо 26 сыл буолла. Киэҥ  билиилээх, опыттаах учуутал үөрэҕи таһынан оҕолору английскай тылы толору баһылыылларын ситиһэр сыалтан «Неllо» сайыҥҥы лааҕыры салайар. Кини үөрэтэр оҕолоро сылын ахсын омук тылын идэ бы»ыытынан талан ылан М.К. Аммосов аатынан ХИФУ омук тылын факультетыгар, Россия араас үөрдүк үөрэх кыһаларыгар,  салгыы аспирантураҕа үөрэнэллэр, үөрэхтэрин бүтэрэн номнуо 17 учуутал үлэлии сылдьаллар. Ону таһынан, Екатерина Григорьевна бастыҥ үөрэнээччилэрэ Хатылыков Сергей Александрович, Луковцева Миралюба Николаевна СР тас сыһыаннаһыыга министерствотыгар тутаах үлэһит буоллулар.

СР үөрэҕириитин туйгуна, «Знанием победишь» знак хаһаайката, «Барҕарыы» фонд стипендиата Ольга Васильевна Корякина, оҕо толкуйдуур дьоҕурун сайыннарар араас ньымалары туһанан география, ОБЖ уруоктары ыытарынан муҥурдаммакка, оҕо дьоҕурун таба көрөн сөптөөх хайысханан научнай үлэҕэ уһуйара сылтан сыл дириҥээн, кэҥээн иһэрэ кэрэхсэбиллээҕэ — кинилэр бу дьарыктарын олохторугар быстыспат  аргыс оҥостоллоро. Ольга Васильевна бииргэ үлэлиир эдэр коллегаларын батыһыннара сылдьан, педагог уустук идэтигэр  уһуйан улахан кылаас оҕолорун кытта араас айаҥҥа сылдьар. Ол курдук, төрөөбүт кыраайы үөрэниигэ гимназияҕа бастакы хардыылары оҥорон Өймөкөөҥҥө «Тымныы полюһугар», Верхоян хайаларыгар дабайан, Амма, Буотама, Лена өрүстэринэн устан, Мирнэй куоракка айаннаан оҕолор олоххо туһанар сатабылларын, билиилэрин-көрүүлэрин хаҥатарга дьулуһар.

СР үөрэҕириитин туйгуна, «Барҕарыы» фонд стипендиата Сивцева Дианна Алексеевна Таатта улууһугар бастыҥ математигынан биллэр. Кини үтүөтүнэн улууска араас математическай саҥа тэрээһиннэр ыытыллаллар. Дианна Алексеевна олохтообут «Математиканы сөбүлүүр дьиэ кэргэн» улууска ыытыллар күрэҕэ сылын ахсын бэйэтин кэккэтигэр саҥаттан саҥа дьиэ кэргэни түмэрэ, төрөппүт уонна оҕо икки ардыларыгар истиҥ сыһыаны чиҥэтэргэ, биир интэриэстээх буоларга олук уурар. Талааннаах математик Дианна Алексеевна суола-ииһэ кэҥээн Дьокуускай куоракка «Айыы кыһата» авторскай оскуолаҕа сатабыллаахтык үлэлии-хамсыы сылдьар, ол эрэн эдэр сааһа ааспыт, Учуутал буолбут үөрэҕин кыһатын кытары сибээһин быспат.

Педагогическай наука кандидата, СР үөрэҕириитин туйгуна «Сорос учутала» знак хаһаайката Матаннанова Анна Николаевна диссертациятын химияны саха оҕотугар тиийимтиэтик үөрэтии араас ньымаларын гимназия оҕолоругар эксперимент быһыытынан ыытан, үөрэтэн, ырытан уустук предмет үөрэтиллиитин саҥа таһымҥа таһаарбыт  учуутал буолар.

СР бастакы президенэ М,Е, Николаев олохтообут «Знанием победишь» знак хаһаайката Элякова Вера Николаевна оргууйдук сылдьан оҕолору ситиһиигэ кынаттыыр, бэйэлэрин кыахтарын таба туһанар буоларга эрэли иитэр, 21 үйэ саҥа технологияларын баһылыырга үөрэнээччилэргэ олук уурар, холобурга сылдьар бастыҥ учуутал. Вера Николаевна иитиллээччилэрэ регион, республика информатикаҕа олимпиадаларыгар чиҥ билиилээхтэрин сыллата бигэргэтэллэр, онтон бэйэтэ информатик учууталлар чемпионаттарыгар республикаҕа хас да төгүллээх чемпион. Сүрүн үлэтин таһынан кылаас салайааччытын быһыытынан номнуо үһүс выпуһун, улахан кылаас оҕолорун кытары, кинилэр күннээҕи кыһалҕаларын тэҥҥэ үллэстэ, иккис ийэлии көрө-харайа үлэ үөһүгэр сылдьар.

РСФСР үөрэҕириитин туйгуна Максимова Лена Николаевна наукалар королеваларын математиканы оҕолорго өйдөнүмтүөтүк үөрэтэрин таһынан улууска, региоҥҥа математическай тэрээһиннэри көҕүлээччи, тэрийээччи. Үгэс буолбут «Математиканы сөбүлүүр дьиэ кэргэн», «Математическай киирсиилэр», математическай чемпионат, олимпиада, интеллектуальнай марафон дьон болҕомтотун тарданнар сылын ахсын тэрээһиннээхтик бараллара Лена Николаевнаттан быһаччы тутулуктаах.

СР үөрэҕириитин туйгуна, СР бастакы президенин М.Е. Николаев Гранын хаһаайката Элякова Акулина Петровна эмиэ ахсаан учуутала дириҥник, хорутуулаахтык үлэлээн, сылын ахсын үөрэппит оҕолоро оскуоланы бүтэрэр экзаменнарын үчүгэйдик туттараллар. Үөрэҕи таһынан Акулина Петровна кыһыннары-сайыннары тиһигин быспакка оҕолору толкуйдуур дьоҕурдарын сайыннаран «Дьоҕур» лааҕыр үлэтин тэрийэн ыытар.  «Өлүөнэ очуостара» физико-математическай форумун кытары талааннаах оҕолор өссө сайдалларын ситиһэр сыалтан дуогабарынан тэрээһиннээх үлэни салайан ыытар.

Педагогическай наука кандидата, СР үөрэҕириитин туйгуна Огоюкина Саргылана Иннокентьевна география учуутала – бастыҥ олимпиадниктар, научнай практическай конференциялар кыайыылаахтарын салайааччыта. Ону таһынан, Саргылана Иннокентьевна хас да сыллаах улахан үлэтин түмэн Таатта улууһун энтузиаст учууталларын кытары көмөлөөн «Край мой Таттинский» 5-с кылаастарга учебник, атлас, рабочай тэтэрээт — учебнай методическай комплект оҥорон таһаарбыт тара буолар.

СР үөрэҕириитин туйгуна, саха тылын уонна литературатын учуутала Попова Анна Даниловна сахалыы сайаҕас, элэккэй майгылааҕынан оҕо сүрэҕин сүүйэр. Кини уруоктарын күннээҕи тулалыыр эйгэни кытары ситимнээн эдэр ыччаты олох уустугар иитэр, үөрэтэр. Ону таһынан Анна Даниловна биэс сыл устата гимназияҕа директоры иитэр үлэҕэ  солбуйааччынан, социальнай педагогунан таһаарыылаахтык үлэлээн гимназия саҥа кэрдиискэ тахсарыгар кылаатын уурсубута.

Дириҥ билиилээх учууталлар үөрэтэр оҕолоро араас олимпиадаларга, научнай практическай конференцияларга ситиһиилээхтик кытталлар, республикаҕа миэстэлэһэллэрин таһынан Россияҕа, омук сиригэр тахсан Саха республикатын чиэһин көмүскүүллэр, үрдүк ситиһиилэнэн, элбэҕи-сонуну билэн-көрөн кэлэн оҕолорго холобур буолаллар.

Үөрэҕи таһынан оҕолор бэйэлэрэ гимназия лидердэрин түмсүүтүн нөҥүө иллэҥ кэмнэрин дьаһаналлар, тэрийэр үлэҕэ сысталлар. Онуоха гимназия иитээччилэрэ оҕолорго  бэйэлэрин бэйэлэрэ салайына, дьаһана үөрэнэллэригэр сөптөөх кыаҕы, усулуобуйаны тэрийэллэр.

«Мин чугастааҕы уонна тэйиччи  тулалыыр эйгэм» дьонун-сэргэтин кытары күннээҕи олоххо алтыһыыны  тэрийэн оҕолор араас сатабыллара (компетенциялара) сайдалларыгар сүрүннээн 7 хайысханан үөрэҕи таһынан  былааннаах үлэ ыытыллар.

Үгэс буолбут интэриэһинэй тэрээһиннэрбит: «Эрэл» оҕо тэрилтэтигэр киирии, «Гимназист сүрэхтэниитэ», араас темаҕа литературнай, музыкальнай салоннар,  интеллектуальнай оонньуулар, туризм, хас биирдии кафедра визитнай карточката буолбут конкурстар. Оскуола оҕото барыта кыттар: «Мырааны дабайыы» — мырааҥҥа тахсар экстремальнай, комплекснай күрэхтэһии, «ИНТЭК» — интеллектуальнай, экономическай оонньуу, «Хорсуннар ыллыктарынан» — хайыһар десана, «Ким да умнуллубат, туох да умнуллубат» —  велосипедынан айан, сахабыт төрүт үгэһин үйэтитэр ыһыахпыт курдук тэрээһиннэр оҕо саас умнуллубат түгэнинэн буолаллар.

Спорт араас көрүҥэр «Гимназия – территория здоровья» проегы физкультура учууталлара Герасимова Матрена Ивановна, Сидорова Софья Григорьевна иилээн-саҕалаан үлэлэтэллэр, улуус комплекснай программатын чэрчитинэн күрэхтэһиилэр, күһүҥҥү-сааскы чэбдигирдэр сүүрүү көхтүүхтүк бараллар.

Техническэй, эстетическэй куруһуоктар  үлэлэрэ оҕо интэриэһин тардар.  «Үрдэл» үөрэнээччилэр научнай обществолара оҕону чинчийэр үлэҕэ уһуйууга үтүө үгэстэрдээх. Салайааччылар Ольга Васильевна Корякина, Мария Фомична Чашкина регио½½а, республикаºа би»ирэммит ¼лэлэри с¼¼мэрдээн РФ наукатын министерствота, РФ Государственнай Думата, РФ Правительствота «Интеграция» программатын с¼ннь¼нэн араас ¹р¼ттээх научнай-практическай конференцияларга Россия та»ымыгар кытыннаран оºо ис кыаºын арыйаллар, кыайыыга кынаттыыллар.

Саахымат куру»уогун салайааччыта Соров Степан Степанович бэйэтэ энтузиаст салайааччы буолан сыал-сорук туруорунан республика чемпионнарын, Дальнай Восток призердарын иитэн та»аарга, «Азия оºолоро» аан дойду оºо спортивнай к¼рэºэр саахымат хамаандатыгар иитиллээччилэрэ  киирэллэрин сити»эр сыалтан былааннаах ¼лэни тэрийэр.

«Нello» сайы½½ы лингвистическэй лааºыр салайааччытынан педагогическай наука кандидата Попова Яна Ильинична та»аарыылаахтык ¼лэлиир. Быйыл сайын лааºыр иитиллээччилэригэр омук сириттэн ыалдьыттар кэлэн лааºыр ¼лэтин сэргэхситтилэр. Онтон Австрияттан сылдьар Софи ЭдельМайер биир сезон устата оºолору кытары английскай тылынан кэпсэтэргэ практическай дьарыктары ыытта.

«Политолог» оºо тэрилтэтэ кы»ыннары-сайыннары ти»игин быспакка ¼лэлиир. Лааºыр иитээччитинэн сылын ахсын история, обществознание учуутала «Учитель ученических признаний» к¼рэх кыайыылааºа Лена Константиновна Винокурова сылдьар. Алдан, Амма ¹р¼с, Таатта ¼рэх кэрэ кытылларыгар а»аºас халлаан анныгар оºолор бэйэ бэйэлэрин кытары сы»ыанна»ар, айылºаныын алты»ар сатабыллара сайдар, общественнай наукаларга билиилэрин ха½аталлар.

Федот Семенович Аргунов аатынан Тааттатааºы оºо искусствотын киинигэр с¼¼стэн тахса гимназия ¼¹рэнээччитэ культура киэ½ эйгэтигэр у»уйуллаллар. Ырыаºа, ¼½к¼¼гэ, фольклорга дьарыктанан оºолор талааннара, дьоºурдара арыллан киэҥ эйгэҕэ тахсаллар. «Доҕордоһуу» оҕо народнай үҥкүү ансамбылын сүрүн үҥкүүһүттэрэ эмиэ гимназия үөрэнээччилэрэ буолаллар.

Спорду аргыс оҥостон ДЮСШ-ҕа тустуу, бокса секцияларыгар дьарыктанан республика, Дальнай Восток призердара буола үүнэн, уолаттарбыт  чөл олоҕу тутуһаллар, эт-хаан өттүнэн сайдаллар. Улуустааҕы эдэр натуралистар станцияларыгар  ордук сөбүлээн «Байанай» куруһуокка  ыал аҕата, иитээччитэ буоларга бэлэмнэнэн өбүгэлэрбит төрүт сатабылларын баһылыырга дьулуһаллар.

Орто сүһүөх кылаастарга «Эрэл» оҕо тэрилтэтэ  түмсүүлээх, тэрээһиннээх буоларга, айар дьоҕуру сайыннарарга туһуланан үлэлиир. Ол курдук, прогимназистар бэйэлэрин проектарынан Ытык-Күөллээҕи оҕо саадтарыгар, алын сүһүөх оскуола кырачааннарыгар, «Мичээр» оҕо приютугар өрүү күүтүүлээх аҕа табаарыстар буолан араас сонун тэрээ»иннэри бэйэлэрэ көҕүлээн ыыталлар.

Гимназия лидердэрин сүбэтигэр кылаас активистара бэйэ бэйэлэрин кытары алтыһан туруоруммут сыалларын ситиһэргэ, дьон иннигэр санааларын сааһылаан саҕара үөрэнэллэр, сонун  проектары олоххо киллэрэргэ үлэлэһэллэр,  салайааччы буоларга үөрэнэллэр.

Улахан дьон курдук оскуола иһинэн 2000 сыллаахтан  үлэлиир үөрэнээччилэр профессиональнай тэрилтэлэригэр (ПОШ) 5 сфераҕа арахсан сөбүлүүр идэлэригэр сөп түбэһиннэрэн нэһилиэк тэрилтэлэригэр экскурсияҕа сылдьан идэ спецификатын кытары билсэллэр.

Үөрэнэччилэр кыһыны быһа  мунньуммут теоретическай билиилэрин кэҥэтэн сайын гимназия иһинэн үлэриир араас лааҕырдарга төрөөбүт түөлбэлэрин айылҕатын, хамсыыр харамайын  чинчийэллэр, математиканы,  өбүгэ төрүт үгэстэрин үөрэтэллэр, айар үлэнэн дьарыктаналлар. Сылын ахсын төрөөбүт кыраайы үөрэтэн Амманан, Алданынан, Өлүөнэнэн байдарканан усталлара олохторун ахтылҕаннаах кэмэ буолара саарбаҕа суох.

Коллективы инникигэ сирдиир, сырдыкка угуйар гимназия администрацията: директор Алексей Александрович Неустроев, директоры инновационнай үлэҕэ солбуйааччы Клара Михайловна Охотина,   директоры үөрэх чааһыгар солбуйааччылар Изольда Васильевна Парфенова, Ольга Васильевна Корякина, директоры иитэр үлэҕэ солбуйааччы Любовь Прокопьевна Винокурова, директоры информатизацияҕа солбуйааччы эдэр учуутал Николай Романович Табунанов, социальнай педагог Оксана Прокопьевна Герасимова, психолог Сардана Николаевна Сидорова.

Саханы саха  дэппит, айар тыл аҕата Өксөкүлээх Өлөксөй, илбистээх тыллаах, хомоҕой саҥалаах Былатыан Ойуунускай хос   сиэннэрэ, ытык Таатта кэнчээри ыччата, сиэри-туому утумнааччылара, дьолу-соргуну түстээччилэрэ билии чыпчааларын дабайан, аан дойдуну анаарар, космос куйаарын баһылыыр дириҥ билиилээх, сиэрдээх, үтүө майгылаах киһи киһитэ, саха саарына буола улааталларыгар А.Е. Мординов аатынан Тааттааҕы гимназия иллээх коллектива айар-тутар, үлэлиир-хамсыыр.

Винокурова Любовь Прокопьевна, директоры иитэр үлэҕэ солбуйааччы, СР үөрэҕириитин туйгуна