Боотурускай улуус

Улуус төрүттэммит историята

 Петр Бекетов(1632-1633сс), Парпен Ходыров (1634-1644) кинигэлэригэр Батурусскай,Хатылинскай,Батулинский,Игидяйский, Сылохский,Баягнтайский буоластар бааллара диэбиттэр. Буоластар ааттара боотурдар ааттарынан ааттаммыттар, холобур, Боотур Уус, Хаатылы, Баарагай Баатылы, Игидэй            дархан, Байагантай ааттарын ылбыттар.1797с бэьис биэрипискэ Боотурускай улуус аата баара.Сэьэн Боло номохтору,Уьуйээннэри тумэн, Ксенофонтов «эллэйээдэтигэр Боотурускай улуус туьунан кэпсэнэрэ. ОнноЭллэй боотуртан Дьуон Дьанылы тереебут, киниттэнБоотур Уус . Кини аатынан боотурускай уус ааттаммыта. Сэьинньиттэр Таатталар теруттэринэн Бааргай баатылыны ааттыыллар Кинилэр икки ага ууьа батурынецтарга уонна катылиныцтарга арахсыбыт. Эрдэтээни номох Улуу Куданса буолар. Таатта улууьа Боотурускай улуустан  1912сыллаахтан туспа арахсыагыттан Саха сиригэр биир үөрэх, сайдыы киинэ буолбута. Бастакы үөрэхтээх дьоннооҕунан уон ахсыс үйэттэн биллэр. Уон тохсус  уйэ биэс уонус сылларыгар Афанасий Иванович Сивцев Иккис Дьохсоҕон нэһилиэгин олохтооҕо бэйэтин сэттэ оҕолорун  үөрэппит. Онтон оҕолору дьиэҕэ үөрэтэр учууталлар сыылнайдартан, уөрэхтээх дьонтон тахсыталаан барбыттар. Бастакы учууталларынан Д.Д. Попов уонна кини үөрэппит оҕолоро, Бургаев В. Н.,Аммосов В.А.  Дмитрий Хитров. Бастакы Кустаревскай, Ионов оскуолалара системалаах бары предметтэргэ чин билиини биэрбиттэринэн ааттаналлар. Улуус экономиката, социальнаай олоҕо уөрэҕэ сайдарыгар улахан сыратын билиитин биэрбит кулубанан Е.Д. Николаев первай буолар.  Саха уобалаьын, Таатта улууьугар бастакы учууталынан улуу Алампа ийэтинэн эьэтэА.И.Сивцев буолар.

     Чөркөөххө Бастакы оскуоланы, балыыьаны туттарбыт М.М.Сивцев- Маппыйдаан Маппый, ба стакы суруксута Р.И. Оросин суруйалларынан Тааттаҕа 240 уөрэхтээх, 7урдук уерэхтээх дьон бааллар эбит онон Таатта уерэх, сайдыы биьигэ диэн уйэ иннинэ ааттаныан ааттанар.